Stan Rams

Deze week viert Suriname 50 jaar onafhankelijkheid. Wat is de invloed geweest van de komst van tienduizenden Surinamers naar Amsterdam rond die tijd en hoe heeft de Surinaamse cultuur de stad beïnvloed? In een serie van vijf afleveringen kijkt AT5 hoe beide culturen zich hebben vermengd op het gebied van muziek, eten, lifestyle, taal en voetbal. In de tweede aflevering gaan we koken met Jim en Tiffany Hiralal. 

Bakkeljauw, roti, moksi alesi of een broodje pom. Amsterdammers hoeven niet lang na te denken als je ze vraagt wat hun favoriete Surinaamse gerecht is. De Surinaamse keuken is dan ook niet meer weg te denken uit de stad. Maar dat was vijftig jaar geleden wel anders. 

Jim Hiralal staat als chef in de keuken van het Surinaams restaurant van zijn dochter: Papa Aswa in Oost. Hij kwam in 1981 vanuit Suriname in de Bijlmer wonen. ”Je had daar toen heel weinig Surinaamse producten. Dus je moest naar de Albert Cuyp om je boodschappen te doen.”

Langzaamaan raakte de Surinaamse keuken steeds meer ingeburgerd. ”Amsterdammers moesten vooral even wennen aan de geuren”, vertelt Jim. 

Na zelf een Surinaams cateringbedrijf te hebben gehad, werkt Jim nu samen met zijn dochter Tiffany. Vorig jaar opende ze het restaurant met een duidelijke missie. ”Ik zag dat de Surinaamse keuken vooral werd gezien als afhaal, terwijl het een hele rijke keuken is die je ook in een restaurantsetting zou moeten hebben.”

In het restaurant bereiden ze de traditionele Surinaamse gerechten op een eigentijdse manier. Heri heri als een verfijnd hapje, bakabana op een stokje en cassave als friet: ”maar alle traditionele ingrediënten zitten er wel in.” 

En dat is belangrijk voor Tiffany. ”Ik ben altijd heel trots geweest op de Surinaamse keuken. En ik weet dat Surinamers vijftig jaar geleden ook trots waren op hun keuken. Maar ze wisten niet hoe ze dat konden uiten. En nu, in de nieuwe generatie, laten we het echt zien. En dat wordt doorgegeven aan zowel de Amsterdammers als de echte Surinamers.”

Vandaag opent koning Willem-Alexander hoogstpersoonlijk het Suriname Museum aan de Zeeburgerdijk in Oost. Samen met burgemeester Halsema en enkele wethouders wordt hij om 13.30 uur ontvangen door een orkest bazuinblazers. AT5 is er die dag live bij in een speciale uitzending rond de viering van 50 jaar onafhankelijk Suriname.

Het is bekend dat de koning uitsluitend bij hele speciale gelegenheden een opening verricht in de hoofdstad. De vorst, die op 1 juli 2023 tijdens de Nationale Herdenking Slavernijverleden namens de staat officieel excuses aanbood voor het Nederlandse slavernijverleden, opent nu het Suriname Museum, dat ruim aandacht biedt aan de slavernijgeschiedenis. 

De koning zal om 13.30 uur zijn entree maken aan de Zeeburgerkade en zal getuige zijn van een inwijdingsritueel door nazaten van inheemse Surinamers. Er worden speeches gehouden door museumdirecteur Jan Gerards en burgemeester Femke Halsema.

De Surinaams-Nederlandse zanger Jeangu Macrooy zal hierna het Surinaams volkslied ten gehore brengen onder begeleiding van zangeressen van het ZO! Gospelkoor. Ook onthult de koning die middag een plaquette met daarop openingsdatum van het nieuwe museum. Daarna krijgt Willem-Alexander een rondleiding door het gebouw en spreekt hij met diverse betrokkenen van het museum en de Surinaamse gemeenschap.

Opening live op AT5

De opening is dinsdag vanaf 13.20 uur live te zien op AT5 in een speciale uitzending waarbij ook een documentaire van AT5 te zien zal zijn over de totstandkoming van het Suriname Museum.

De gemeente trekt tot 2028 een bedrag van 800.000 euro uit om de sociale veiligheid binnen de kunst- en cultuursector te verbeteren. Aanleiding zijn misstanden bij meerdere culturele instellingen in de stad de afgelopen jaren, waaronder grensoverschrijdend gedrag bij het Internationaal Theater Amsterdam (ITA), de Melkweg en het voormalige modeplatform Moam.

“Grensoverschrijdend gedrag, in welke vorm dan ook, hoort nergens thuis, en toch zien we het vaak gebeuren in de samenleving en ook in de kunst- en cultuursector”, schrijft verantwoordelijk wethouder Touria Meliani in een persbericht. “De kunstwereld draait om passie, toewijding en kwetsbaarheid en juist daarom moeten we duidelijke grenzen stellen en goed voor elkaar zorgen.”

Het geld gaat naar een speciaal actieplan, gericht op cultuurverandering, kennisdeling en normeren en monitoren. Zo wordt geïnvesteerd in een zogenoemd bystander-programma en komen er ‘vouchers’ van 1500 euro zodat kleine instellingen arbodeskundigen kunnen inschakelen.

Ook komt er een sectorbreed onderzoek naar sociale veiligheid en risicofactoren op de werkvloer, en worden subsidievoorwaarden strenger. Zo wordt bekeken of organisaties kunnen worden verplicht tot het hebben van een meldprotocol of het aanstellen van een vertrouwenspersoon.

“Vrij voelen om te creëren”

Het plan is gemaakt in samenwerking met cultuurinstellingen, belangenorganisaties en experts op het gebied van sociale veiligheid. “Alleen in een veilige omgeving kunnen makers, medewerkers en publiek 
zich écht vrij voelen om te creëren, te delen en geraakt te worden. Dat is waar kunst om draait”, aldus Meliani.

De afgelopen jaren kwamen bij verschillende kunst- en cultuurinstellingen in de stad misstanden aan het licht. Zo bleek in 2024 uit onafhankelijk onderzoek dat bij het ITA herhaaldelijk sprake was van grensoverschrijdend gedrag onder vaste acteurs en dat er een angstcultuur heerste. En in 2021 raakte directeur Martijn N. van toenmalig modeplatform Moam in opspraak vanwege seksueel misbruik.

In deze aflevering van OBA Live zijn Bete van Meeuwen, Sylvana Simons, en Mark Oomen te gast. Bete schuift aan om te praten over diens auteurs debuut: Herenigd met mijn Zwart zijn. Het roerige leven van Sylvana was de inspiratiebron voor een nieuw toneelstuk Wie is er bang voor Sylvana?  We sluiten de uitzending af met een synthesizer jamsessie onder leiding van Mark. 

Bete van Meeuwen schreef Herenigd met mijn zwart zijn als een maatschappijkritisch boek over adoptie, zwart zijn en queer zijn in Nederland. Door middel van persoonlijke ervaringen en onderzoek brengt Bete de misstanden en onwetendheid in het adoptieproces aan het licht. Daarbij hielp het schrijven Bete om te begrijpen hoe diens identiteit is gevormd en waarom adoptie vaak een trauma achterlaat. Zo verteld Bete wat het schrijven van dit boek hen heeft gebracht: “Herkenning en erkenning, dit is systematisch en niet persoonlijk, het ligt niet aan jou dat je je niet zwart genoeg hebt gevoeld.” Met het boek wil Bete ruimte creëren voor de verhalen die nog te zelden gehoord worden. 

Sylvana Simons vindt het een bijzondere eer dat er een theatervoorstelling over haar leven is gemaakt. Het deels fictieve stuk is gebaseerd op mediabeelden en gesprekken. Ondanks dat niet alles feitelijk klopt, herkende ze veel in de manier waarop haar verhaal op het podium werd verbeeld. De voorstelling maakte voelbaar hoe intens haar politieke jaren waren en gaf haar de kans om opnieuw naar haar eigen geschiedenis te kijken. Het heeft haar zelf ook veel geleerd: “Het gaf me inzichten in hoe mensen een beeld kunnen vormen terwijl ze maar stukje van mij kennen” aldus Sylvana. Ze hoopt dat het stuk mensen aanzet tot begrip, betrokkenheid en een bredere kijk op wie ze is buiten het politieke frame. Wie is er Bang voor Sylvana is dit jaar nog te zien in zowel de Meervaart als in het ITA. 

Mark Oomen is muzikant en muziekleraar, verbonden aan het SoundLAB van het Muziekgebouw aan ’t IJ. Daar geeft hij workshops over allerlei instrumenten, met een speciale liefde voor de synthesizer. Wat de synthesizer zo bijzonder maakt? Mark legt uit: “Het zijn niet-traditionele instrumenten die door iedereen gespeeld kunnen worden.” Op 24 november verzorgt hij de Syntherklaas Special, waarin kinderen samen met volwassenen kunnen experimenteren met verschillende synthesizers.

 

Afgelopen nacht keken tientallen Amsterdamse Curaçaoënaars met enorm veel spanning naar de laatste kwalificatiewedstrijd voor het Wereldkampioenschap. Het is voor het eerst in de geschiedenis van het land dat het zich kon plaatsen voor het WK. Om direct te kwalificeren moest er gelijk gespeeld worden. En dat gebeurde.  

Voor de wedstrijd heerst er een gezonde spanning onder de supporters die zich hebben verzameld in een bar in het centrum van de stad. Die spanning is ook begrijpelijk: tussen de twee koplopers van de poule zit maar één punt verschil. Curaçao staat dus net boven Jamaica, dat ze in deze wedstrijd op afstand moeten zien te houden. 

En spannend blijft het de hele wedstrijd. Zeker als er ook nog tien minuten verlenging komt. Maar dan klinkt het verlossende fluitsignaal: het blijft 0-0 en daarmee plaats Curaçao zich voor het WK. 

Het zorgt voor een vloedgolf aan emoties onder de supporters. “Ik ben zo trots op onze jongens.”, zegt een van hen, “Ze hebben zo hard gewerkt om Curaçao naar het wereldtoneel te krijgen en dat is gelukt. WK we komen eraan!”  

Voor vele Curaçaoënaars is de plaatsing het bewijs dat ook een eiland zich naar de top kan vechten. Curaçao is nu het kleinste land dat ooit op het WK zal staan met 155.000 inwoners: “We hebben het gewoon gedaan, we hebben het gered. Ik ben zo ongelofelijk trots, de jongens doen dit voor ons allemaal en nu kan het feest beginnen.”  

Komend jaar is het WK van 11 juni tot 19 juli in de VS, Canada en Mexico en kan de Curaçaose ploeg zich opnieuw laten zien. 

Queerdisco De Trut aan de Bilderdijkstraat, bestaat binnenkort 40 jaar. De plek, die volledig draait op vrijwilligers, is al die jaren een veilige haven en ontmoetingsplek voor de LHBTIQ+ gemeenschap. Dat wordt gevierd meteen  feest, maar ook met een documentaire waarin tien vaste gasten worden geportretteerd. 

Al tientallen jaren is het een iconisch beeld: eens in de week, op zondagavond ontstaat plots een lange rij op de Bilderdijkstraat rond 21.30 uur. Om 22.00 uur openen de deuren van de club en stroomt een publiek van gemiddeld zo’n twee- tot driehonderd feestgangers naar binnen. Geen naam op de gevel, maar binnen de queercommunity is het een belangrijke en bekende plek. 

Geen camera of telefoon 

Buiten in de vaak lange rij mag het nog, maar binnen geldt een belangrijke regel: telefoons en camera’s zijn daar niet welkom. Dat geldt ook voor de camera van AT5, dus het interview komt niet verder dan de drempel van de voordeur. “Dat heeft als reden dat we mensen gewoon een veilige omgeving willen geven waarin ze zeker weten dat ze niet vanavond op AT5 zijn of in de Story staan”, vertelt medeoprichter Jacques Wijnen. 

Het zorgt enerzijds voor veiligheid, ook raak je volgens Wijnen sneller met elkaar aan de praat. Het is voor vrijwilliger Lot van Bemmel ook nog een andere werking. “Het heeft ook iets mystieks natuurlijk. Niemand weet als je niet binnen bent geweest hoe het eruit ziet. Ga maar eens googlen, je vindt niks.”

Volgens documentairemaker Pim Mookhoek, die eenmalig toestemming kreeg om voor zijn portretserie binnen te filmen, heeft het ook geen invloed op hoe contacten ontstaan in de club. Een telefoonnummertje regelen gaat volgens hem heel gemakkelijk. “Wij hebben gewoon nog papiertje en een pen. En daar wordt heel veel gebruik van gemaakt kan ik je zeggen.”

Mookhoek beschrijft De Trut als een club die meer is dan alleen een plek waar je goedkoop een biertje kunt drinken en in zo min mogelijk kleren mag en kan rondlopen. Hij ziet dat het publiek er door de jaren heen weliswaar anders gekleed naar binnen gaat, de sfeer is volgens hem in die veertig jaar weinig veranderd. Dat laat hij ook terugkomen in zijn portretten. “Ik denk dat er één gemeenschappelijke deler is en dat is dat het allemaal unieke, eigen karakters zijn”, aldus Mookhoek. “Allemaal vrij eigenwijze mensen, die zich niet de les laten lezen.”

Fonds

Ook volgens oprichter Wijnen gaat De Trut verder dan de dansvloer. Alle winst gaat namelijk in een fonds en daarin werd in 40 jaar meer dan 900.000 euro gestort. Met het Fonds De Trut wordt geld ingezameld om de gemeenschap te steunen en versterken. Zo werd in de beginjaren bijvoorbeeld gedoneerd aan HIV-projecten. Tegenwoordig worden initiatieven in binnen- en buitenland gesteund om haat tegen de queergemeenschap tegen te gaan. 

Het is, naast het unieke karakter van De Trut, hetgeen waar Wijnen zich voor in zal blijven zetten. “Als je mij vraagt waar ben je trots op, dan is dat we zo ongelooflijk veel geld hebben kunnen weggeven. Door ons vrijwilligerswerk, maar met name dat de klanten en masse hier komen en gewoon komen drinken. Dat is geweldig, toch?”

Op 20 december wordt groot uitgepakt, dan viert De Trut haar verjaardag in de Tillatec. In 2026 volgt ook nog een expositie die in de geschiedenis van de discotheek duikt, daar zal ook de documentaire van Mookhoek te zien zijn. 

Lady Gaga treedt morgenavond op in een uitverkochte Ziggo Dome. Kaartjes voor het concert gaan op dit moment voor minimaal 650 euro over de toonbank, de duurste zelfs voor 2500 euro. Vandaag staan de eerste fans al in de rij.

“Ik heb een deken en een matje mee, ik ben goed voorbereid”, vertelt een jonge vrouw voor de ingang. “Ik weet dat het koud wordt vannacht, maar dat maakt mij niet uit. Voor Lady Gaga doe ik alles.” Een andere fan zegt: “Ik kijk er het meest naar uit om haar van dichtbij te zien.”

Een van de fans houdt in een notitieblok precies bij wie wanneer arriveert. Morgenochtend wordt dat schrift aan de beveiliging overhandigd, die ervoor zorgt dat de mensen die als eerste op de lijst staan ook als eerste naar binnen mogen.

De rij bestaat uit fans van over de hele wereld. “Ik kom helemaal uit Brazilië, alleen voor dit concert”, zegt een man. Even verderop staat iemand uit New Jersey. “Ik heb vijfhonderd of zeshonderd euro betaald, maar dat was goedkoper dan haar zien in Amerika. Daar betaal je zo tweeduizend euro.”

Voor veel fans is het niet de eerste keer dat ze dit doen. “Hoe vaak ik al bij een concert van haar ben geweest? Poeh, ik denk vijftien keer, maar ik weet het niet meer zeker,” zegt een vrouw. 

Het concert begint morgenavond om 20.00 uur.