Stan Rams

In de rijke 125-jarige geschiedenis van Ajax komt ook vaak muziek langs. De liedjes over de club zijn bijna net zo oud als de club zelf en verschenen door de jaren heen in verschillende soorten en maten. Van gabberhouse tot en met keiharde punk. De belangrijkste voorwaarde voor een Ajax-lied: “Het moet echt vanuit je hart komen, vanuit je tenen.”

Paradiso heeft deze maand een zesdelige podcastserie gelanceerd over de punkbeweging in Amsterdam: Punk in Paradiso. De podcast is gemaakt door artiest Elmer (Merel Pauw) en muziekjournalist Oscar Smit, die eerder al de boekenserie De Paradiso Punkjaren schreef. “Paradiso was voor de punks een huiskamer geworden.”

Zijn wilde haren is Oscar Smit wel een beetje kwijt, maar zijn leren jack draagt hij nog. We spreken voormalig punk- en muziekjournalist Oscar Smit in de Kleine Zaal van Paradiso, waar eerder deze maand de podcastserie Punk in Paradiso is gelanceerd. Smit is in zijn hart nog steeds een beetje punk. “De muziek vind ik nog steeds goed, maar ik heb ook een soort attitude van ‘do it yourself’, dat is een van de voornaamste dingen van punk.” 

Hard, snel en energiek

Punk ontstond als een muziekstroming in Amerika, maar ook Engeland. Smit: “De muziek was hard, snel, energiek. Qua inhoud zetten ze zich af tegen alles, tegen al het bestaande.” In New York werden punkconcerten gegeven in groezelige clubs, zoals het legendarische CBGB. “De Talking Heads, Blondie, de Ramones, die zijn daar allemaal begonnen. In Engeland had je natuurlijk de Sex Pistols.”

Vanuit Amerika en Engeland waaide de punk over naar het ruwe Amsterdam van de jaren zeventig. Smit: “Amsterdam zag er vuil uit, de gebouwen waren slecht onderhouden, er was veel leegstand, en tegelijkertijd was er armoede en werkloosheid. Er was dus ontevredenheid.”

Dat alles was niet alleen een voedingsbodem voor de kraakbeweging eind jaren zeventig, maar ook voor de punkbeweging. “Een heleboel jongeren werden niet alleen door de muziek getrokken, maar ze hadden echt iets gemeen met elkaar. Ze zochten elkaar op, en dat gebeurde dan vaak in kraakpanden. Daar konden ze dan een oefenruimte krijgen.” Bekende kraakpanden in die tijd waren bijvoorbeeld het Zebrahuis en Huize Chaos aan de Sarphatistraat. 

Dan was er ook nog platenwinkel No Fun op de Rozengracht, waar de punkers zich verzamelden, en natuurlijk Paradiso. “In Paradiso was een groep van ongeveer honderd punks die eigenlijk altijd naar Paradiso gingen als er een punkconcert was. Paradiso was hun huiskamer geworden.”

Brandblussers op het podium

Paradiso begon met maandelijkse punkconcerten, maar al snel was er elke week wel eentje. Vooral Nederlandse punkbands traden op. Een legendarische punkband in die tijd was Panic, met zanger Peter ten Seldam. “Panic was een hele belangrijke band en ook een hele sensationele band. Als je naar een optreden van Panic ging, was er altijd wel iets te beleven. Zo had Peter beslag weten te leggen op een enorme voorraad afgekeurde brandblussers. Die nam hij altijd mee. Ging hij ermee spuiten op het podium of in het publiek.”

Peter ten Seldam is vorige week overleden. Smit en Elmer hebben hem daarvoor nog wel kunnen spreken voor de podcastserie. “Hij was toen al aan het dementeren. Maar hij was toch nog helder en wist zich een aantal dingen nog goed te herinneren, en kon daar mooi over vertellen.”

In de podcastserie wordt niet alleen naar vroeger gekeken. Want punk is volgens Smit nog springlevend. Hij ziet nu ook veel meer vrouwen in de punkscene, die het ‘vrouw zijn’ heel bewust uitdragen. Smit noemt Sophie Straat als voorbeeld. En ook de in opspraak geraakte Bob Vylan is volgens Smit hartstikke punk. 

De podcastserie Punk in Paradiso is te beluisteren op Spotify en alle bekende podcastapps. 

Het Amsterdamse nachtleven is wereldwijd bekend en geroemd, maar hoe staat het met de nachtcultuur in de stad? AT5 hield een enquête onder nachthoreca-ondernemers, waar 26 zaken aan meewerkten. Er is veel liefde voor de nachtcultuur, maar echte zorgen zijn er ook. Zo neemt bij een groot deel het aantal bezoekers af, worden de inkomsten minder en geeft bijna de helft aan zorgen te hebben over het voortbestaan van de zaak. “Je merkt dat er veel harder geknokt moet worden en dat de vijver kleiner is.”

De lampen van de zaal in de Bitterzoet weerkaatsen op de discobal die in het midden hangt. Eigenaar Bas Louwers staat op het podium van zijn poppodium en club aan de Spuistraat. “Het mooiste wat ik hier heb meegemaakt? Oef…” Hij denkt even na en noemt dan een aardige lijst met artiesten. “Gregory Porter vond ik heel erg tof, Skrillex heeft hier gestaan en de tent afgebouwd en in het begin hebben hier ook Amy Winehouse en Pharrell gestaan.”

Louwers is trots als hij kijkt naar wie de zaal op stelten heeft gezet, maar ook naar de functie die de Bitterzoet heeft. “We zijn een springplank voor opkomende artiesten en het is vet om ze daarna in een uitverkochte Paradiso of AFAS te zien staan.” Hoe het volgens hem zou zijn als de Bitterzoet zou verdwijnen? “Een catastrofe natuurlijk.”

Bezoekersaantallen lopen terug

Dat bijna de helft van de ondernemers in het onderzoek aangeeft dat zij zich zorgen maakt over het voortbestaan van de zaak, komt natuurlijk niet zomaar. Volgens veel ondernemers is een belangrijke reden de terugloop van het aantal bezoekers. Meer dan de helft van de zaken die hebben meegewerkt aan het onderzoek gaf aan dat dit bij hen het geval is. 

“Voor corona was het al duur, maar daarna is alles alleen maar duurder geworden”, geeft een van hen aan. Een andere eigenaar is het daarmee eens. “De stad wordt alsmaar duurder, waardoor mensen keuzes moeten maken. Gaat je leuke avond dan een hap in je inkomen nemen?”

Ook Louwers zag het aantal bezoekers teruglopen in het begin van dit jaar. “Waarbij we ons echt afvroegen: hoe komt dit? We gingen namelijk wel kijken: wat doen we mis, of wat moet er anders? Over de gehele linie had iedereen in de sector er last van. Dat is wel weer aangetrokken, maar het nachtleven heeft het wel zwaar.”

Dat de bezoekers wegblijven, heeft volgens Louwers onder andere te maken met het feit dat het jongere publiek het uitgaansleven te duur vindt. “Het is een algemene trend dat jongeren op het moment minder uitgaan. Ze zijn bezig met een healthy lifestyle en halen daardoor minder lang door. Ze hebben ook gewoon minder te besteden.”

12 euro vodka ice tea

Jongeren op straat beamen dat ze vanwege de kosten die het uitgaansleven met zich meebrengt wel rekening houden met hoe vaak ze uitgaan. “We proberen zo min mogelijk uit te gaan”, zeggen twee meiden. “Het is toch wel hard voor de bankrekening. We gaan denk ik een keer per twee weken.” 

Een jongen die we spraken gaat wel een keer per week, maar probeert ook soms een ander feestje te regelen. “Even wat rust pakken en lekker naar een huisfeetje. Dat is een goede bezuiniging.” Want de rekening kan behoorlijk hard gaan in de club, legt een meisje uit. “Je betaalt voor een vodka ice tea al gauw 12 euro in de club. Dat is heel veel geld.”

Het is dan ook niet zo gek dat maar liefst driekwart van de ondernemers aangeeft dat bezoekers minder geld uitgeven bij de bar. Zo rond de 70 procent ziet ook dat ze minder drinken in de club en eerder weer vertrekken naar huis. Bij de Shelter in Noord zien ze dat bijvoorbeeld ook, zo legt manager Zep Fransen uit. Met de club en de bezoekersaantallen gaat het erg goed, maar de uitgaven bij de bar lopen wel terug. 

“Wij vonden het belangrijk om er wel weer voor te zorgen dat jongeren uitgingen, want je las in het nieuws steeds dat dat niet zo was. We hebben de club 18+ gemaakt. Daardoor is de gemiddelde besteding wel omlaaggegaan, maar is het wel voor ons dé belangrijkste reden dat het nu bij ons goed gaat.” Het teruglopen van de barinkomsten probeert de Shelter op te vangen met bijvoorbeeld de inkomsten van een photobooth. 

Financiële zorgen

Ongeveer 40 procent van de zaken in ons onderzoek geeft aan op het moment financiële zorgen te hebben. Naast de afnemende bezoekersuitgaven hebben ook de stijgende huur-, energie- en loonkosten een grote rol in die zorgen. “Het is steeds én, én, én. Honderd keer een beetje is ook een hoop uiteindelijk”, aldus een van de ondernemers. 

“Je merkt wel dat er veel harder geknokt moet worden en dat de vijver kleiner is. Daar zitten we met een hele hoop clubs met een hengeltje in”, zo legt Louwers de huidige situatie uit. Die concurrentie vindt hij dan ook erg jammer. “Je zit elkaar in het vaarwater.” Daardoor is er steeds minder ruimte om te experimenteren met concepten, iets wat het Amsterdamse nachtleven juist zo bijzonder maakt volgens hem.

Fransen is juist van mening dat dit soort ontwikkelingen wel bij het Amsterdamse nachtleven hoort. “Toen ik jong was, was er een hype op hitjes en hiphop. Toen stonden al die clubs in het centrum helemaal vol. Zelfs op dinsdagen en woensdagen. Het is pittig doordat het nu niet zo is, maar je moet gewoon blijven doorontwikkelen en dingen bedenken om je club weer vol te krijgen. Dat is alleen niet altijd makkelijk.”

Geen steungevoel vanuit gemeente

Een ander punt dat meerdere ondernemers aanhalen als een reden voor de zorgen, zijn de gemeentelijke regels en subsidies. “De gemeente zorgt voor steeds meer regels, terwijl de hele sector eigenlijk nog altijd aan het herstellen is van covid”, zegt een van de ondernemers. “Er ontstaan scheve situaties door clubs in de buitengebieden van de stad vanwege ruimere vergunningen, subsidies en lagere huren.”

Daarom geeft 67 procent aan dat zij voor hun gevoel niet genoeg steun krijgen van de gemeente en is voor meer dan de helft het gemeentelijk beleid juist belemmerend. Louwers is het daarmee eens. “Ik heb het idee dat het centrum een beetje overgeslagen wordt. Dat er onderschat wordt wat het nachtleven betekent voor de stad.”

Cultuurwethouder Touria Meliani zegt in een reactie op het onderzoek het belang van een bruisend nachtleven in te zien. “We moeten ook echt in de gaten houden waardoor bestaande nachtclubs het erg moeilijk hebben, maar die veranderingen horen er ook bij.”

De wethouder vindt het wel erg dat zo’n groot deel van de horecagelegenheden zich zorgen maakt over de toekomst. “We moeten er aandacht voor hebben en ons best blijven doen.” Meliani wijst wel op de mogelijkheden die er zijn met het nieuwe beleid. “We hebben middelen beschikbaar gesteld voor bestaande clubs. Subsidiemogelijkheden om te kunnen experimenteren met de programmering. We zien dat clubs in het centrum dat ook wel doen, maar er zijn er ook een aantal die dat niet doen.”

Meliani zegt zich juist hard te maken voor alle zaken in de stad die nachtcultuur laten bruisen, maar:  “We kunnen niet dit soort commerciële bedrijven allemaal subsidiëren.” Het stadsbestuur wil dan ook echt graag meewerken en meedenken. “Dat is alleen niet eenvoudig.”

Louwers heeft een iets minder positieve blik dan de cultuurwethouder. “Ik hoop dat er genoeg clubs blijven, dat het aanbod ook divers blijft en dat we bruisend nachtleven houden, maar het staat er niet super rooskleurig voor.”

Het kunstenaarsdorp aan de rand van de stad is verzekerd van een toekomst die op zijn minst nog 25 jaar gaat duren. Er is goed overleg geweest tussen de haven, Ruigoord en de gemeente. Dat heeft geleid tot een contract waar alle partijen een handtekening onder hebben gezet en dat betekent bestaanszekerheid voor de kunstenaars.

In de kerk op het terrein van Ruigoord werd het lot bezegeld onder toeziend oog van havenmedewerkers, ambtenaren en vooral veel Ruigoorders. Per 1 januari 2026 gaat het contract in, waarmee de vrijplaats verzekerd is van een plek tot in ieder geval 2051. Dat zorgt voor vreugde bij Marco de Goede, voorzitter van Ruigoord. “We hebben hier zo lang ons best voor gedaan en we hebben nu laten zien dat als je mensen hier naar Ruigoord toe haalt en ze sluiten je in hun hart, dan is er ineens heel veel mogelijk.”

Terminals

Het voortbestaan van het kunstenaarsdorp werd bedreigd, onder meer vanwege terminals die bedoeld zijn voor waterstof. Inmiddels is besloten dat het Havenbedrijf Amsterdam aan Ruigoord een huurcontract voor de komende 25 jaar geeft. Hierdoor kunnen festivals als Landjuweel blijven bestaan.

Kerk

Er zijn wel eisen gesteld aan het gebruik van de kerk mag vanwege een ‘hoger veiligheidsrisico’. Eerst lag op tafel dat er minder mensen in mochten, maar dat is herzien. Wel is het zo dat er specifieker is bepaald wat er in de kerk plaatsvindt. Tegelijkertijd komen er meer ateliers te staan, maar moeten er ook een aantal verplaatst worden, omdat die te dicht bij andere bedrijven liggen. 

Isis van der Wel, die ook aan de onderhandelingstafel zat namens Ruigoord, blikt terug op de afgelopen periode. “Het is wel grappig, want Ruigoord is natuurlijk een eiland dat ooit is ingepolderd uit het water”, legt de dj uit. “Dit was zo’n typisch polderoverleg. Het is nooit helemaal wat je wil, het is ook niet wat de ander wil, maar iedereen heeft zo’n beetje wat ‘ie belangrijk vindt.”

Het kunstenaarsdorp bestaat nu 52 jaar, maar bijna nooit was er zekerheid dat een duurzame toekomst erin zou zitten. Nu dus wel, ook tot vreugde van wethouder Hester van Buren.  “Ik heb altijd tegen de mensen van Ruigoord gezegd: je hoeft niet te bewijzen dat jullie belangrijk zijn of goede dingen doen. Dat hebben jullie altijd al genoeg gedaan. Iedereen vindt Ruigoord geweldig, maar ik dacht ook ik ga ervoor zorgen dat het bestendig wordt.”

Baard

Vanavond loopt Ruigoord voorzitter Marco de Goede nog rond met een grote glimlach, die ook een beetje verscholen gaat achter zijn baard. Dat is morgen voorbij. “Ik heb twee jaar geleden gezegd dat ik mijn baard net zo lang zou laten tot we een contract hebben. Ik dacht dat we er in een half jaar uit zouden zijn, maar het heeft twee jaar geduurd. Het laat ook zien: als je volhoudt, krijg je wat je verdiend.”

Een gloednieuwe bioscoop met 15 zalen gaat morgen open in de Houthavens in West. De megabioscoop onderscheidt zich met het grootste aantal filmzalen van Nederland, en een geavanceerd projectie- en geluidssysteem. Daarmee telt Amsterdam inmiddels 25 bioscopen.

Directeur Joost Ligthart toont trots de allergrootste van de vijftien zalen, met 200 luxe, verstelbare stoelen met ingebouwde wijnkoelers en een scherm van 17 bij 12 meter.  “We willen bezoekers een compleet avondje uit bezorgen.” De Britse bioscoopketen Vue mikt op een breed publiek met familiefilms, blockbusters, maar ook arthousefilms.

De films worden geprojecteerd met lasers op zaalbrede schermen en het geluid is 3D zodat je het van alle kanten kunt waarnemen. Ligthart denkt dat er daarom genoeg publiek is voor deze 25e bioscoop in Amsterdam. “Het is een echte beleving. Wij denken dat er genoeg animo voor is, anders hadden we het niet gebouwd.”

Van 12 tot 200 stoelen

Er zijn 7 soorten zalen, oplopend in grootte van 12 tot 200 stoelen. Het is de eerste bioscoop van deze keten in de hoofdstad. “We wilden de bioscoop in de Houthavens bouwen, omdat dit een gebied in ontwikkeling is”, legt Ligthart uit. “Het is een creatieve omgeving met een theater en er zijn veel nieuwe huizen en appartementen gebouwd met allemaal nieuwe bewoners.” 

De eerste films draaien vanaf morgenochtend voor publiek. De eerste maanden kunnen bezoekers voor een gereduceerd tarief van 10 euro naar de film.

Het NXT Museum aan de Asterweg in Noord heeft faillissement aangevraagd. Het museum met kunstwerken van licht en projectie laat weten dat ‘aanzienlijke schulden’ door de coronaperiode en de druk op de sector uiteindelijk de das hebben omgedaan. Ze hopen nog wel op een doorstart.

Het museum opende de deuren in 2020, precies in het eerste jaar van de coronaperiode. Met lichten en projecties op muren werden kunstwerken en afbeeldingen gemaakt. Je kon onder andere op een matje liggen om de tentoonstelling in rust te bekijken. 

Net als veel musea had ook het NXT Museum last van de coronaperiode. De deuren moesten dicht en een lange tijd konden er geen bezoekers worden binnengelaten. Het museum kwam daardoor in de schulden terecht. Ook na de coronaperiode hadden de musea in het land, en dus ook NXT, last van het feit dat bezoekers niet massaal terugkeerden.

Herstel niet meer mogelijk

Door die langdurige en nog steeds aanhoudende druk op de sector, plus de opgelopen schulden, was het volgens de directie niet meer mogelijk voor het museum om zich te herstellen. “Wij zijn enorm trots op wat we hebben opgebouwd. De prestaties vormen een sterke basis voor de toekomst”, aldus directeur Merel van Helsdingen. 

Het museum gaat nu kijken naar de mogelijkheid voor een doorstart. “Met hernieuwde samenwerkingen en een heldere visie bereiden wij ons voor op een duurzame doorstart, waarmee wij het publiek kunnen blijven inspireren en kunstenaars wereldwijd ondersteunen.”

Het museum is tot 19 december nog open.